नेपालमा क्लिनफिड लागू भएपछि विज्ञापन बजार विस्तार हुने भनेर व्यापक प्रचार गरिएको थियो । यसबाट मिडियादेखि समग्र अर्थतन्त्रमै योगदान दिन सक्छ भन्ने विश्लेषण गरिए पनि अहिले प्रचार भएजस्तो स्थिति देखिएको छैन । किन त ? क्लिनफिड र विज्ञापन बजार एक–अर्काका परिपूरक हुनुपर्नेमा किन यिनीहरूको सम्बन्ध विस्तार हुन सकेन ? यसका तत्कालीन कारणबारे केही तथ्यबारे गम्भीर बहस गर्नुपर्ने देखिएको छ ।

कोभिडपछि अर्थतन्त्र सङ्कुचन

विश्व बैङ्कले हालैमात्रै नेपाल डेभलपमेन्ट अपडेट जारी गर्दै आर्थिक वर्ष (आव) २०७६÷०७७ मा नेपालको आर्थिक वृद्विदर १.८ प्रतिशतमा पुगेको जनाएको छ भने चालु आवको आर्थिक वृद्विदर २.१ प्रतिशत रहने प्रक्षेपण गरेको छ । विगत तीन वर्षमा निरन्तर ६.५ प्रतिशत माथिको वृद्धिदर कायम रहेकोमा बन्दाबन्दीका कारण गत आवमा वृद्धिदर प्रभावित भएको विश्व बैङ्कको निष्कर्ष छ । यसैगरी, भन्सार विभागले साउन ११ मा सार्वजनिक गरेको व्यापार तथ्याङ्कअनुसार नेपालको व्यापार घाटा पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब १४.६९ प्रतिशतले घटेको छ । यसैबीचमा नेपाल राष्ट्र बैङ्कले जारी गरेको अर्को तथ्याङ्कअनुसार पनि कोभिड–१९ को कारण वाणिज्य बैङ्कहरूको व्याज आयमध्ये करिब ४० अर्ब रुपियाँ उठ्न नसकेको देखिन्छ ।

तर, नेपालमा विज्ञापन व्यवसायीहरू यस्ता तथ्यङ्कलाई नजरअन्दाज गर्दै क्लिनफिडपश्चात् नेपालको विज्ञापन बजार दुई गुणाले वृद्वि हुने मिडियाबाजी गर्नमा मस्त देखिन्छन् । देशका वित्तीय विवरणले अर्थतन्त्र थला परेको अवस्था देखाइरहँदा नेपालमा क्लिनफिड हुनेबित्तिकै विज्ञापन बजार विस्तार हुन्छ भन्नु निकै हतारो हो । हाल नेपालका मिडियामा आउने विज्ञापनमध्ये अधिकांश स्थान बैङ्किङ क्षेत्र, बहुराष्ट्रिय कम्पनी (त्यसमा पनि औद्योगिक क्षेत्र)को प्रमुख छ । तर, उनीहरूले गरेको लगानीको व्याजसमेत उठ्न नसकेको, औद्योगिक क्षेत्र, पर्यटन क्षेत्र, निर्माण, हवाई यातायात क्षेत्र तहसनहस भएको अवस्था छ । यस्तो अवस्थामा कुन आधारमा विज्ञापन रकम छुट्ट्याउने ? उत्पादन नै नभई वा उद्योग नै सञ्चालन नभएको अवस्थामा केको विज्ञापन गर्ने ? विज्ञापन बजार नबढ्नुमा यो प्रमुख कारण हो ।

राजनीतिक अस्थिरता

देशमा विकसित घटनाक्रमले राजनीतिक अस्थिरताको सन्देश दिएको छ । यसले देशमा विकास सुशासन र अस्थिरताको सङ्केत गरेको छ । यो अवस्थामा क्लिनफिड सरकारको पनि प्राथमिकतामा नपर्ने देखिन्छ । यस्तैमा कतिपय केवल व्यवसायीहरू यति पहुँचवाला छन् कि उनीहरू क्लिनफिड उल्ट्याउन वा नभए पनि यसलाई कमजोर बनाउन लागिरहेका देखिन्छन् । अस्थिर सरकार बनेमा उनीहरूलाई थप सहज हुने देखिन्छ । जसले गर्दा क्लिनफिड ल्याउँदा जुन परिकल्पना गरिएको थियो, त्यो पूरा नहुने हो कि भन्ने शङ्का उठेको छ । पढ्नुस् नवराज कौशिकको गोरखापत्रमा प्रकाशित लेख